2007-ci ilin I yarımili ərzində respublikanın xarici ticarətinin vəziyyəti

2008-ci ilin yanvar ayı ərzində respublikanın xarici ticarətinin vəziyyəti

2008-ci ilin yanvar ayı ərzində respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri tərəfindən 96 ölkə ilə aparılmış ticarət əməliyyatlarının həcmi 1120499,4 min ABŞ dolları olmuşdur. Bu müddət ərzində 626186,5 min ABŞ dolları dəyərində 473 adda mal ixrac, 494313,0 min ABŞ dolları dəyərində 2636 adda mal isə idxal olunmuş, ixrac-idxal əməliyyatları üzrə müsbət saldo 131873,5 min ABŞ dolları təşkil etmişdir. O cümlədən,
- respublikaya 2051,3 min ABŞ dolları dəyərində 2194,3 ton əmtəə
dövlət, hökumət və beynəlxalq təşkilatların xəttilə təmənnasız kömək,
humanitar yük və texniki yardım kimi daxil olmuşdur.
2007-ci ilin yanvar ayına nisbətən 2008-ci ilin yanvar ayında ixrac əməliyyatlarının həcmi 58,13% (230183,6 min ABŞ dolları), idxal əməliyyatlarının həcmi isə 26,91% (104803,2 min ABŞ dolları) artmışdır.
Müvəqqəti ixrac rejimində ölkəmizdən 7846,6 min ABŞ dolları dəyərində mal ixrac edilmiş, 15715,8 min ABŞ dolları dəyərində mal isə ölkəyə müvəqqəti idxal edilmişdir.
2008-ci ilin yanvar ayı ərzində müxtəlif növ nəqliyyat vasitələrindən istifadə etməklə 1766,3 min ton yük daşınmışdır. Bu da keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 98,59% təşkil etmişdir. Bunlardan 920,0 min ton ixrac, 846,3 min ton isə idxal əməliyyatlarının payına düşur. İxrac əməliyyatlarında əsasən dəniz (48,5 min ton), dəmiryolu (222,6 min ton), avtomobil (57,8 min ton), hava (0,2 min ton) və stasionar nəqletmə (boru kəməri) (590,4 min ton) nəqliyyat vasitələrindən istifadə olunmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dəniz (35,3 min ton), dəmiryolu (713,9 min ton), avtomobil (91,8 min ton), hava (1,5 min ton) nəqliyyat vasitələrinə üstünlük verilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, nəqliyyat vasitələrindən istifadənin vəziyyəti təhlil edilərkən daşınmaların yalnız yük gömrük bəyannamələri (YGB) əsasında rəsmiləşdirilməsi nəzərə alınıb.
Göstərilən müddət ərzində gömrük orqanlarında 14903 (əlavə vərəqlə birlikdə 20010) ədəd YGB rəsmiləşdirilmişdir. Bunlardan 2724 (əlavə vərəqlə birlikdə 3058) ədəd ixrac, 12179 (əlavə vərəqlə birlikdə 16952) ədəd idxal YGB-dir. 2008-ci ilin yanvarında YGB-lərin ümumi sayı 2007-ci ilin müvafiq dövrünə nisbətən 102,43% təşkil etmiş və ya 354 ədəd bəyannamə çox olmuşdur. O cümlədən, ixracda azalma 740 (78,63%) ədəd, idxalda isə artım 1094 (109,87%) ədəd YGB olmuşdur.
Tranzit olaraq Azərbaycan Respublikası ərazisindən 412,4 min ton yük keçirilmişdir. Tranzit yüklər əsasən İsveçrə (157,9 min ton), İtaliya (103,9 min ton), Gürcüstan (62,6 min ton), Türkiyə (31,1 min ton), Tacikistan (20,5 min ton), Rusiya (14,9 min ton), İran (14,8 min ton), Türkmənistan (3,9 min ton) və Ukrayna (1,3 min ton) dövlətlərinə göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası ərazisindən daşınan tranzit yükün miqdarı keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 99,23% olmuş və ya 3,2 min ton azalmışdır.
Fiziki şəxslər tərəfindən respublikaya gətirilən 9690,3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə gömrük mədaxil orderləri (GMO) ilə rəsmiləşdirilmişdir. Keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən GMO ilə rəsmiləşdirilən yüklərin dəyəri 65,27% təşkil etmiş və ya 5157,2 min ABŞ dolları az olmuşdur.
İdxal-ixrac əməliyyatlarının saziş növləri üzrə təhlili göstərir ki, 2008-ci ilin yanvar ayı ərzində 21, 41 və 80 saziş növlərinə üstünlük verilib.

	İxracda	İdxalda
01 (milli valyuta ilə hesablaşma)	-0,00 %	-0,03 %
21 (SDV ilə hesablaşma)	-94,95 %	-71,60 %
23 (dövlət krediti üzrə hesablaşma)	-0,00 %	-0,40 %
41 (qapalı dövriyyəli valyuta)	-1,33 %	-3,99 %
80 (digərləri)	-3,72 %	-23,93 %

İxrac və idxalın strukturunda gömrük nəzarətindən keçən əsas əmtəələrin payı (%-lə) aşağıdakı kimidir (2007-ci ilin yanvar ayına nisbətən müqayisə statistik dəyərə görə aparılmışdır):
İxracda: xam neft- 67,74% (2007-ci ilin yanvar ayının ixracına nisbətən 160,71%), neft məhsulları- 20,05% (199,42%), alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar- 1,53% (107,66%), meyvə-tərəvəz- 1,51% (129,41%), kimya sənayesi məhsulları- 1,32% (245,93%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar- 1,20% (192,14%), bitki və heyvan mənşəli yağlar- 1,09% (105,67%), alkoqollu və alkoqolsuz içkilər - 0,24% (66,99%), pambıq- 0,07% (13,44%), tütün və tütün məmulatları - 0,05% (76,66%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 5,22% düşür.
İdxalda: nəqliyyat vasitələri və onların hissələri - 35,06% (2007-ci ilin yanvar ayının idxalına nisbətən 484,78%), maşın və elektrik aparatları, avadanlıqlar, elektrotexniki avadanlıqlar və onların ehtiyat hissələri - 22,09% (112,35%), ərzaq məhsulları- 11,57% (141,24%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar- 5,49% (47,43%), əczaçılıq məhsulları- 1,31% (96,80%), oduncaq və ondan hazırlanan məmulatlar- 1,11% (124,72%), xalq istehlakı malları- 0,68% (100,40%), mebel- 0,51% (99,35%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 22,17% düşür.
İxracın strukturunda əsas yer tutan əmtəələrin miqdarı və dəyəri aşağıdakı kimidir:

	Miqdarı	Dəyəri (min ABŞ dolları)	2007-ci ilin I ayına netto çəki nisb.%-lə
1) Neft (xam) 1.1) Boru kəməri ilə 01.02.2008-ci ilə qədər gedən xam neft (sayğac göstəricilərinə əsasən)	590377,5 t	424148,5
-Şimal boru kəməri ilə	82819,0 t
-Bakı-Tbilisi-Ceyhan	2719785,4 t
1.2) Dəmiryolu nəqliyyatı 01.02.2008-ci ilə qədər yola salınan xam neft(şərti YGB)	233926,0 t
2) Neft emal məhsulları
o cümlədən, saziş növləri üzrə:
- sərbəst dönərli valyuta ilə	189029,3 t	125553,9
2.1) 01.02.2008-ci ilə qədər şərti bəyannamə ilə yola salın. rəsmiləşdirilməmiş neft məhsulları	590377,5 t
3) Bitki və heyvan mənş.yağ	4592,2 t	6803,6	88,2 %
4) Spirtli içkilər	825981,0 L	1495,1	55,9 %
5)Tütün	227,5 t	217,8	151,2 %
6) Tütün məmulatı	12000,0 min.əd	72,0	24,3 %
7) Qara metallar	10394,2 t	5020,3	224,4 %
8) Alüminium	4645,2 t	9553,5	133,3 %
9) Çay	203,0 t	664,2	52,8 %
10) Pambıq mahlıcı	438,3 t	429,5	12,3 %
11) Elektrik enerjisi	29,4 mln kvt/s	518,1

İdxalın strukturunda əsas yer tutan əmtəələrin miqdarı və dəyəri aşağıdakı kimidir:

	Miqdarı	Dəyəri (min ABŞ dolları)	2007-ci ilin I ayına netto çəki nisb.%-lə
1) Ət və ət məhsulları	865,1 t	510,8	51,5 %
2) Buğda	90254,4t	25654,1	87,1 %
3) Un	2132,1 t	1228,1	3128,6 %
- humanitar yardım	1888,3 t	1100,9
4) Şəkər	12331,0 t	4186,7	141,4 %
- humanitar yardım	161,0 t	96,6
5) Yağ	8221,1 t	6034,7	226,4%
- kərə yağı	526,4 t	717,8
- bitki və heyvan mən.yağ	7694,7 t	5316,9
- humanitar yardım	87,0 t	168,9
6) Çay	747,6 t	1634,8	115,9%
7) Spirt	177727,5 L	136,8	217,1%
8) Spirtli içkilər	930874,5 L	1958,0	35,4 %
9)Tütün	364,7 t	941,8	135,0 %
10) Tütün məmulatı	839668,0 min. əd.	12602,5	127,7 %
11) Qara metallar	52271,0 t	10760,4	119,7 %
12) Minik avtomobilləri
-YGB əsasında	2680 əd.	21690,7	161,7 %
-GMO əsasında	1886 əd.	8759,8
13) Neft məhsulları	2048,2 t	2936,8
14) Elektrik enerjisi	23,7 mln. kvt/s	852,0

Xam neft Dövlət Neft Şirkətinin Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi (590377,5 ton (100,00%)) tərəfindən ixrac edilmişdir. Neft məhsullarının ixracında Dövlət Neft Şirkətinin Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi (166391,1 ton (88,02%)), "QKSSS" MMC (13534,8 ton (7,16%)), "Monolit-D" firması (4089,7 ton (2,16%)) və "Sumqayıt Aşqarlar" ASC (3524,5 ton (1,86%)) üstünlük təşkil edir.
Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri xarici ölkələrə (MDB-dən başqa) 511530,3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 81,69%) çıxarmışlar, o cümlədən, 508053,3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 99,32%) və 3473,4 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 0,68%) çıxarılmışdır.
Eyni zamanda respublikaya xarici ölkələrdən (MDB-dən başqa) 302120,3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 61,12%) gətirilmişdir. Onlardan 242446,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 80,25%) və 57028,8 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 18,88 %) gətirilmişdir.
Xarici ölkələr (MDB-dən başqa) üzrə müsbət saldo 209410,0 min ABŞ dolları təşkil edir.
Respublikadan xarici ölkələrə (MDB-dən başqa) əsasən mineral yanacaq, neft və onların emal məhsulları, bitumlu minerallar (ixraca nisbətən 94,08%); alüminium və alüminium məmulatları (1,85%); polimer materiallar və onlardan hazırlanan məmulatlar (1,69%); qara metallar (0,97%); meyvə (0,30%) ixrac edilmişdir.

Xarici ölkələrdən (MDB-dən başqa) həmin müddətdə respublikaya əsasən avadanlıqlar və mexaniki qurğular (idxala nisbətən 22,20%); gəmilər, qayıqlar və digər üzən vasitələr (18,78%); quru nəqliyyat vasitələri (15,34%); elektrik maşınları və avadanlıqları, onların hissələri (7,44%); qara metallardan məmulatlar (3,61%) idxal edilmişdir.
Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri MDB ölkələrinə 114656,2 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 18,31%) çıxarmışlar, o cümlədən, 86496,8 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 75,44%), 19848,7 min ABŞ dolları dəyərində digər sazişlərlə (ixraca nisbətən 17,31%) və 8310,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (ixraca nisbətən 7,25%) çıxarılmışdır.
Eyni zamanda respublikaya MDB ölkələrindən 192192,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 38,88%) gətirilmişdir. Onlardan 111480,3 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 58,00%), 19060,4 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (idxala nisbətən 9,92 %) və 61252,1 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlərlə (idxala nisbətən 31,87%) gətirilmişdir.
MDB ölkələri üzrə mənfi saldo 77536,5 min ABŞ dolları təşkil edir.
Respublikadan MDB ölkələrinə əsasən mineral yanacaq, neft və onların emal məhsulları, bitumlu minerallar (ixraca nisbətən 61,37%); şəkər və şəkərdən hazırlanan qənnadı məmulatı (7,16%); meyvə (6,37%); heyvan və ya bitki mənşəli piylər və yağlar (5,93%); qeyri-üzvi kimya məhsulları (4,65%) ixrac edilmişdir.
MDB ölkələrindən respublikaya təhlil olunan müddət ərzində gəmilər, qayıqlar və digər üzən vasitələr (idxala nisbətən 29,08%); dənli bitkilər (14,89%); avadanlıqlar və mexaniki qurğular (7,17%); quru nəqliyyat vasitələri (6,69%); qara metallar (4,30%) idxal edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının ixrac və idxalında xüsusi çəkisi böyük olan ölkələrdən aşağıdakıları göstərmək olar:

İxracda

İdxalda

Ölkənin adı	Dəyəri (min ABŞ dol.)	Ümumi ixraca nisb.%-lə
Türkiyə	784230,56	18,17
İtaliya	597074,97	13,83
İran	354436,50	8,21
Rusiya	349886,15	8,11
Gürcüstan	272815,74	6,32
Indoneziya	215384,66	4,99
Fransa	182936,48	4,24
Hindistan	144947,94	3,36
ABŞ	133740,74	3,10
Koreya Resp.	124742,47	2,89

Ölkənin adı	Dəyəri (min ABŞ dol.)	Ümumi idxala nisb.%-lə
Rusiya	697359,16	17,85
Türkiyə	394887,17	10,11
Almaniya	332201,00	8,50
Ukrayna	331361,71	8,48
B.Britaniya	304486,64	7,79
ABŞ	203502,16	5,21
Yaponiya	200412,44	5,13
Çin	176489,80	4,52
Qazaxıstan	119944,64	3,07
İtaliya	101281,40	2,59

Qeyd etmək lazımdır ki, hesabat dövründə xarici ticarətlə 2494 hüquqi və fiziki şəxs məşğul olmuşdur. Bunlardan 1399-u hüquqi, 1095-i isə fiziki şəxslərdir. İxrac əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 571535,3 min ABŞ dolları (91,27%), özəl sektorun 47994,2 min ABŞ dolları (7,66%), fiziki şəxslərin payı isə 6656,9 min ABŞ dolları (1,06%) olmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 129226,4 min ABŞ dolları (26,14%), özəl sektorun payı 340524,0 min ABŞ dolları (68,89%), fiziki şəxslərin payı isə 24562,6 min ABŞ dolları (4,97%) olmuşdur.
Yuxarıda göstərilən bütün göstəricilər cari valyuta məzənnəsi əsasında hesablanmışdır.

DGK Statistika və İnformasiya Texnologiyaları Baş İdarəsi