2007-ci ilin I yarımili ərzində respublikanın xarici ticarətinin vəziyyəti

2007-ci ilin 9 ayı ərzində respublikanın xarici ticarətinin vəziyyəti

2007-ci ilin ilk 9 ayı ərzində respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri tərəfindən 134 ölkə ilə aparılmış ticarət əməliyyatlarının həcmi 8223272,8 min ABŞ dolları olmuşdur. Bu müddət ərzində 4315849,6 min ABŞ dolları dəyərində 2225 adda mal ixrac, 3907423,2 min ABŞ dolları dəyərində 6335 adda mal isə idxal olunmuş, ixrac-idxal əməliyyatları üzrə müsbət saldo 408426,4 min ABŞ dolları təşkil etmişdir. O cümlədən, - respublikaya 50705,6 min ABŞ dolları dəyərində 16123,0 ton əmtəə dövlət, hökumət və beynəlxalq təşkilatların xəttilə təmənnasız kömək, humanitar yük və texniki yardım kimi daxil olmuşdur.

2006-cı ilin ilk 9 ayına nisbətən 2007-ci ilin ilk 9 ayında ixrac əməliyyatlarının həcmi 10,97% (531661,7 min ABŞ dolları) azalmış, idxal əməliyyatlarının həcmi isə 3,26% (123331,3 min ABŞ dolları) artmışdır.
Müvəqqəti ixrac rejimində ölkəmizdən 71061,4 min ABŞ dolları dəyərində mal ixrac edilmiş, 242623,2 min ABŞ dolları dəyərində mal isə ölkəyə müvəqqəti idxal edilmişdir. 2007-ci ilin ilk 9 ayı ərzində müxtəlif növ nəqliyyat vasitələrindən istifadə etməklə 14966,6 min ton yük daşınmışdır. Bu da keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 79,84% təşkil etmişdir. Bunlardan 8599,6 min ton ixrac, 6367,0 min ton isə idxal əməliyyatlarının payına düşur. İxrac əməliyyatlarında əsasən dəniz (587,6 min ton), dəmiryolu (2583,9 min ton), avtomobil (526,1 min ton), hava (2,9 min ton) və stasionar nəql etmə (boru kəməri) (4888,3 min ton) nəqliyyat vasitələrindən istifadə olunmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dəniz (81,1 min ton), dəmiryolu (4880,5 min ton), avtomobil (1011,4 min ton), hava (18,9 min ton) və stasionar nəql etmə (boru kəməri) (336,1 min ton) nəqliyyat vasitələrinə üstünlük verilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, nəqliyyat vasitələrindən istifadənin vəziyyəti təhlil edilərkən daşınmaların yalnız yük gömrük bəyannamələri (YGB) əsasında rəsmiləşdirilməsi nəzərə alınıb. Göstərilən müddət ərzində gömrük orqanlarında 157980 (əlavə vərəqlə birlikdə 209867) ədəd YGB rəsmiləşdirilmişdir. Bunlardan 31176 (əlavə vərəqlə birlikdə 35400) ədəd ixrac, 126804 (əlavə vərəqlə birlikdə 174467) ədəd idxal YGB-dir. 2007-ci ilin ilk 9 ayında YGB-lərin ümumi sayı 2006-cı ilin müvafiq dövrünə nisbətən 116,70% təşkil etmiş və ya 22640 ədəd bəyannamə çox olmuşdur. O cümlədən ixracda artım 1800 (106,10%) ədəd, idxalda isə artım 20480(119,70%) ədəd YGB olmuşdur. Tranzit olaraq Azərbaycan Respublikası ərazisindən 4296,6 min ton yük keçirilmişdir. Tranzit yüklər əsasən İtaliya (1229,9 min ton), İsveçrə (1188,6 min ton), Gürcüstan (875,6 min ton), Tacikistan (327,2 min ton), Türkiyə (181,6 min ton), İran (147,3 min ton), Türkmənistan (107,2 min ton), Rusiya (104,2 min ton) və Qazaxıstan (61,2 min ton) dövlətlərinə göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası ərazisindən daşınan tranzit yükün miqdarı keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 85,81% olmuş və ya 710,5 min ton azalmışdır.

2007-ci ilin ilk 9 ayı ərzində ixrac-idxal əməliyyatlarının həcminin aylar üzrə dəyişməsi aşağıdakı kimi olmuşdur: - ixrac əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi iyul ayında (866336,8 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə fevral ayında (154404,5 min ABŞ dolları) olmuşdur; - idxal əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi avqust ayında (543908,0 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə mart ayında (356627,3 min ABŞ dolları) olmuşdur; - sentyabr ayında ixrac əməliyyatlarının həcmi avqust ayı ilə müqayisədə 272082,8 min ABŞ dolları, idxal əməliyyatlarının həcmi isə 51573,3 min ABŞ dolları həcmində azalmışdır; - ixrac əməliyyatlarında orta aylıq azalma 9010,2 min ABŞ dolları, idxal əməliyyatlarında isə orta aylıq artım 12853,1 min ABŞ dolları olmuşdur. Fiziki şəxslər tərəfindən respublikaya gətirilən 135097,5 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə gömrük mədaxil orderləri (GMO) ilə rəsmiləşdirilmişdir. Keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən GMO ilə rəsmiləşdirilən yüklərin dəyəri 117,74% təşkil etmiş və ya 20351,0 min ABŞ dolları çox olmuşdur. İdxal-ixrac əməliyyatlarının saziş növləri üzrə təhlili göstərir ki, 2007-ci ilin ilk 9 ayı ərzində 21, 41, 78 və 80 saziş növlərinə üstünlük verilib.

	İxracda	İdxalda
01 (milli valyuta ilə hesablaşma)	-0,02 %	-0,30 %
21 (SDV ilə hesablaşma)	-79,20 %	-71,90 %
23 (dövlət krediti üzrə hesablaşma)	-0,00 %	-1,24 %
41 (qapalı dövriyyəli valyuta)	-1,65 %	-4,37 %
78 (kompen.öhdəliklər hesabına)	-10,37 %	-0,00 %
80 (digərləri)	-8,76%	-22,18 %

İxrac və idxalın strukturunda gömrük nəzarətindən keçən əsas əmtəələrin payı (%-lə) aşağıdakı kimidir (2006-cı ilin ilk 9 ayına nisbətən müqayisə statistik dəyərə görə aparılmışdır): İxracda: xam neft - 54,56% (2006-cı ilin ilk 9 ayının ixracına nisbətən 80,09%), neft məhsulları - 26,67% (96,86%), meyvə-tərəvəz - 1,57% (87,80%), kimya sənayesi məhsulları - 1,48% (43,93%), bitki və heyvan mənşəli yağlar - 1,43% (131,08%), alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar - 1,29% (102,77%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar - 1,16% (124,72%), pambıq - 0,45% (65,11%), alkoqollu və alkoqolsuz içkilər - 0,36% (140,75%), tütün və tütün məmulatları - 0,14% (33,94%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 10,91% düşür. İdxalda: maşın və elektrik aparatları, avadanlıqlar, elektrotexniki avadanlıqlar və onların ehtiyat hissələri - 30,04% (2006-cı ilin ilk 9 ayının idxalına nisbətən 99,44%), nəqliyyat vasitələri və onların hissələri - 13,83% (90,55%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar - 11,81% (139,39%), ərzaq məhsulları - 11,52% (156,27%), əczaçılıq məhsulları - 1,70% (180,23%), neft qazı və digər qazaoxşar karbohidrogenlər - 1,33% (14,74%), oduncaq və ondan hazırlanan məmulatlar - 1,22% (115,27%), xalq istehlakı malları - 0,91% (85,18%), mebel - 0,56% (120,60%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 27,08% düşür. İxracın strukturunda əsas yer tutan əmtəələrin miqdarı və dəyəri aşağıdakı kimidir:

	Miqdarı	Dəyəri (min ABŞ dolları)	2006-cı ilin 9 ayına netto çəki nisb.%-lə
1) Neft (xam) 1.1) Boru kəməri ilə 01.10.2007-ci ilə qədər gedən xam neft (sayğac göstəricilərinə əsasən)	4962974,8 t	2354534,8
-Şimal boru kəməri ilə	1597274,0 t
-Bakı-Tbilisi-Ceyhan	19777227,7 t
1.2) Dəmiryolu nəqliyyatı 01.10.2007-ci ilə qədər yola salınan xam neft(şərti YGB)	3505471,4 t
2) Neft emal məhsulları	2266392,0 t	1151047,2
o cümlədən, saziş növləri üzrə:
- sərbəst dönərli valyuta ilə	2238713,8 t	1139241,5
- digərləri	27678,2 t	11805,7
2.1) 01.10.2007-ci ilə qədər şərti bəyannamə ilə yola salın. rəsmiləşdirilməmiş neft məhsulları	114922,3 t
3) Bitki və heyvan mənş.yağ	47045,1 t	61523,1	121,6 %
4) Spirtli içkilər	11132545,8 L	15514,4	131,4 %
5)Tütün	2835,4 t	2384,9	67,1 %
6) Tütün məmulatı	560371,6 min.əd	3509,8	23,0 %
7) Qara metallar	63092,5 t	26680,3	118,2 %
8) Alüminium	24386,5 t	55639,3	98,2 %
9) Çay	4348,1 t	12376,1	91,9 %
10) Pambıq mahlıcı	21856,6 t	19216,8	62,4 %
11) Elektrik enerjisi	325,8 mln kvt/s	6970,5

İdxalın strukturunda əsas yer tutan əmtəələrin miqdarı və dəyəri aşağıdakı kimidir:

	Miqdarı	Dəyəri (min ABŞ dolları)	2006-cı ilin 9 ayına netto çəki nisb.%-lə
1) Ət və ət məhsulları	18778,5 t	12054,7	130,1 %
-humanitar yardım	40,0 t	555,9
2) Buğda	918831,3 t	163481,7	133,6 %
3) Un	1413,0 t	455,0	41,3 %
4) Şəkər	242632,8 t	79405,4	217,9 %
- humanitar yardım	160,9 t	80,5
5) Yağ	66453,2 t	39164,8	104,5%
- kərə yağı	7025,0 t	8092,4
- bitki və heyvan mən.yağ	59428,2 t	31072,4
- humanitar yardım	281,6 t	333,3
6) Çay	6516,1 t	11450,0	126,6%
7) Spirt	1019078,2 L	1018,6	188,6%
8) Spirtli içkilər	10620915,6 L	11643,1	139,4 %
9)Tütün	2995,9 t	4344,9	86,5 %
10) Tütün məmulatı	8875376,8 min. əd.	131052,5	168,9 %
11) Qara metallar	364462,9 t	86305,1	132,7 %
12) Minik avtomobilləri
-YGB əsasında	23086 əd.	185021,1	116,3 %
-GMO əsasında	25865 əd.	125359,4
13) Neft məhsulları	49698,1 t	42869,3
14) Elektrik enerjisi	685,9 mln. kvt/s	20403,3
15) Neft qazı və digər qazaoxşar karbohidrogenlər	470098,2 min kub.m	51974,1

Xam neft əsasən Dövlət Neft Şirkətinin Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi (3986508,8 ton (80,32%)), Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (976466,0 ton (19,68%)) tərəfindən ixrac edilmişdir. Neft məhsullarının ixracında Dövlət Neft Şirkətinin Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi (2110706,0 ton (93,13%)), "Az Trans Reil" MMC (27657,9 ton (1,22%)), (22935,4 ton (1,01%)), və "İmpeks LTD" MMC (18919,7 ton (0,83%)) üstünlük təşkil edir. Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri xarici ölkələrə (MDB-dən başqa) 3505248,6 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 81,22%) çıxarmışlar, o cümlədən, 3094293,5 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 88,28%), 357167,6 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə kompensasiyalı öhdəliklər hesabına (ixraca nisbətən 10,19 %) və 53270,1 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 1,52%) çıxarılmışdır. Eyni zamanda respublikaya xarici ölkələrdən (MDB-dən başqa) 2601728,4 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 66,58%) gətirilmişdir. Onlardan 1742971,1 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 66,99%) və 803444,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 30,88 %) gətirilmişdir. Xarici ölkələr (MDB-dən başqa) üzrə müsbət saldo 903520,2 min ABŞ dolları təşkil edir. Respublikadan xarici ölkələrə (MDB-dən başqa) əsasən mineral yanacaq, neft və onların emal məhsulları, bitumlu minerallar (ixraca nisbətən 93,77%); alüminium və alüminium məmulatları (1,57%); polimer materiallar və onlardan hazırlanan məmulatlar (0,92%); qara metallar (0,73%); avadanlıqlar və mexaniki qurğular (0,37%) ixrac edilmişdir.

Xarici ölkələrdən (MDB-dən başqa) həmin müddətdə respublikaya əsasən avadanlıqlar və mexaniki qurğular (idxala nisbətən 27,81%); qara metallardan məmulatlar (10,84%); quru nəqliyyat vasitələri (10,37%); elektrik maşınları və avadanlıqları, onların hissələri (10,19%); optik, fotoqrafiya, kinematoqrafiya, ölçmə, nəzarət, ən dəqiq tibbi və ya cərrahi cihaz və aparatlar; onların hissələri və ləvazimatları (4,55%) idxal edilmişdir. Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri MDB ölkələrinə 810601,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 18,78%) çıxarmışlar, o cümlədən, 323998,6 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 39,97%), 324712,9 min ABŞ dolları dəyərində digər sazişlərlə (ixraca nisbətən 40,06%) və 71055,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (ixraca nisbətən 8,77%) çıxarılmışdır. Eyni zamanda, respublikaya MDB ölkələrindən 1305694,9 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 33,42%) gətirilmişdir. Onlardan 1066292,6 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 81,66%), 164119,8 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (idxala nisbətən 12,57 %) və 63129,2 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə digər sazişlərlə (idxala nisbətən 4,83%) gətirilmişdir. MDB ölkələri üzrə mənfi saldo 495093,8 min ABŞ dolları təşkil edir. Respublikadan MDB ölkələrinə əsasən mineral yanacaq, neft və onların emal məhsulları, bitumlu minerallar (ixraca nisbətən 31,46%); şəkər və şəkərdən hazırlanan qənnadı məmulatı (14,82%); gəmilər, qayıqlar və digər üzən vasitələr (11,41%); heyvan və ya bitki mənşəli piylər və yağlar (7,57%); qeyri-üzvi kimya məhsulları (4,53%) ixrac edilmişdir. MDB ölkələrindən respublikaya təhlil olunan müddət ərzində dənli bitkilər (idxala nisbətən 12,91%); quru nəqliyyat vasitələri (11,02%); avadanlıqlar və mexaniki qurğular (8,49%); qara metallardan məmulatlar (7,12%); mineral yanacaq (6,05%) idxal edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının ixrac və idxalında xüsusi çəkisi böyük olan ölkələrdən aşağıdakıları göstərmək olar:

İxracda

İdxalda

Ölkənin adı	Dəyəri (min ABŞ dol.)	Ümumi ixraca nisb.%-lə
Türkiyə	784230,56	18,17
İtaliya	597074,97	13,83
İran	354436,50	8,21
Rusiya	349886,15	8,11
Gürcüstan	272815,74	6,32
Indoneziya	215384,66	4,99
Fransa	182936,48	4,24
Hindistan	144947,94	3,36
ABŞ	133740,74	3,10
Koreya Resp.	124742,47	2,89

Ölkənin adı	Dəyəri (min ABŞ dol.)	Ümumi idxala nisb.%-lə
Rusiya	697359,16	17,85
Türkiyə	394887,17	10,11
Almaniya	332201,00	8,50
Ukrayna	331361,71	8,48
B.Britaniya	304486,64	7,79
ABŞ	203502,16	5,21
Yaponiya	200412,44	5,13
Çin	176489,80	4,52
Qazaxıstan	119944,64	3,07
İtaliya	101281,40	2,59

Qeyd etmək lazımdır ki, hesabat dövründə xarici ticarətlə 10765 hüquqi və fiziki şəxs məşğul olmuşdur. Bunlardan 3585-i hüquqi, 7180-i isə fiziki şəxslərdir. İxrac əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 3244000,9 min ABŞ dolları (75,16%), özəl sektorun 1018062,9 min ABŞ dolları (23,59%), fiziki şəxslərin payı isə 53785,9 min ABŞ dolları (1,25%) olmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 965078,5 min ABŞ dolları (24,70%), özəl sektorun payı 2719178,8 min ABŞ dolları (69,59%), fiziki şəxslərin payı isə 223166,0 min ABŞ dolları (5,71%) olmuşdur. Yuxarıda göstərilən bütün göstəricilər cari valyuta məzənnəsi əsasında hesablanmışdır.

DGK Statistika və İnformasiya Texnologiyaları Baş İdarəsi