2006-cı ilin birinci rübü ərzində respublikanın xarici ticarətinin vəziyyəti

2006-cı ilin birinci rübü ərzində respublikanın xarici ticarətinin vəziyyəti
2006-cı ilin I rübü ərzində respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri tərəfindən 114 ölkə ilə aparılmış ticarət əməliyyatlarının həcmi 1943276,9 min ABŞ dolları olmuşdur. Bu müddət ərzində 1037796,2 min ABŞ dolları dəyərində 1184 adda mal ixrac, 905480,7 min ABŞ dolları dəyərində 4035 adda mal isə idxal olunmuş, ixrac-idxal əməliyyatları üzrə müsbət saldo 132315,6 min ABŞ dolları təşkil etmişdir. O cümlədən,

- respublikaya 10123,0 min ABŞ dolları dəyərində 4129,9 ton əmtəə dövlət, hökumət və beynəlxalq təşkilatların xəttilə təmənnasız kömək, humanitar yük və texniki yardım kimi daxil olmuşdur.
2005-ci ilin I rübünə nisbətən 2006-cı ilin I rübündə ixrac əməliyyatlarının həcmi 116,43% (558284,4 min ABŞ dolları) artmış, idxal əməliyyatlarının həcmi isə 19,92% (225301,2 min ABŞ dolları) azalmışdır. İdxal əməliyyatlarının həcminin azalmasına səbəb avadanlıqlar, texniki qurğuların və onların hissələrinin, qara metaldan hazırlanan məmulatların respublikaya 2006-cı ilin I rübü ərzində az gətirilməsi olmuşdur.
Müvəqqəti ixrac rejimində ölkəmizdən 12763,3 min ABŞ dolları dəyərində mal ixrac edilmiş, 68380,9 min ABŞ dolları dəyərində mal isə ölkəyə müvəqqəti idxal edilmişdir.

2006-cı ilin I rübü ərzində müxtəlif növ nəqliyyat vasitələrindən istifadə etməklə 5077,2 min ton yük daşınmışdır. Bunlardan 2364,8 min ton ixrac, 2712,5 min ton isə idxal əməliyyatlarının payına düşur. İxrac əməliyyatlarında əsasən dəniz (1994,6 min ton), dəmiryolu (246,8 min ton), avtomobil (94,1 min ton) və hava (1,0 min ton) nəqliyyatından istifadə olunmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dəmiryolu (1494,2 min ton), avtomobil (228,8 min ton) və stasionar nəql etmə (boru kəməri) (911,2 min ton) nəqliyyatına üstünlük verilmişdir.
Göstərilən müddət ərzində gömrük orqanlarında 38480 (əlavə vərəqlə birlikdə 51220) ədəd YGB (Yük Gömrük Bəyannaməsi) rəsmiləşdirilmişdir. Bunlardan 7944 (əlavə vərəqlə birlikdə 9021) ədəd ixrac, 30536 (əlavə vərəqlə birlikdə 42199) ədəd idxal YGB-dir.

Tranzit olaraq Azərbaycan Respublikası ərazisindən 1472313,3 ton yük keçirilmişdir. Tranzit yüklər əsasən İsveçrə (451119,3t), Gürcüstan (277474,9t), İtaliya (265728,6t), Kipr (103073,5t), Tacikstan (66629,9t), Rusiya (58063,6t), İran (45956,5t), Türkmənistan (43627,4t) və Türkiyəyə (37838,2t) göndərilmişdir.
2006-cı ilin I rübü ərzində ixrac - idxal əməliyyatlarının həcminin aylar üzrə dəyişməsi aşağıdakı kimi olmuşdur:

- ixrac əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi mart ayında (540640,1 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə yanvar ayında (236601,9 min ABŞ dolları) olmuşdur;

- idxal əməliyyatlarının həcminin yüksək həddi mart ayında (365229,6 min ABŞ dolları), aşağı həddi isə yanvar ayında (253173,3 min ABŞ dolları) olmuşdur;

- mart ayında fevral ayı ilə müqayisədə ixrac əməliyyatlarının həcmi 280085,8 min ABŞ dolları, idxal əməliyyatlarının həcmi isə 78151,9 min ABŞ dolları həcmində artmışdır;

- ixrac əməliyyatlarında orta aylıq artım 152019,1 min ABŞ dolları, idxal əməliyyatlarında isə orta aylıq artım 56028,1 min ABŞ dolları olmuşdur.
Fiziki şəxslər tərəfindən respublikaya gətirilən 29717,8 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə gömrük mədaxil orderləri ilə rəsmiləşdirilmişdir.
İdxal-ixrac əməliyyatlarının saziş növləri üzrə təhlili göstərir ki, 2006-cı ilin I rübü ərzində 21, 41 və 80 saziş növlərinə üstünlük verilib.

	İxracda:	İdxalda:
01 (milli valyuta ilə hesablaşma)	-0.01%	-0.06%
21 (SDV ilə hesablaşma)	-93.46%	-66.38%
23 (dövlət krediti üzrə hesablaşma)	-0.00%	-0.62%
41 (qapalı dövriyyəli valyuta)	-0.45%	-4.43%
51 (barter sazisi)	-0.04%	-0.00%
80 (digərləri)	-6.05%	-28.50%

İdxalın və ixracın strukturunda gömrük nəzarətindən keçən əsas əmtəələrin payı (%-lə) aşağıdakı kimidir (2005-ci ilin I rübünə nisbətən müqayisə statistik dəyərə görə aparılmışdır):
İxracda: xam neft - 47,90% (2005-ci ilin I rübünün ixracına nisbətən 243,83%), neft məhsulları - 34,10% (235,23%), kimya sənayesi məhsulları - 4,76% (269,56%), meyvə-tərəvəz - 2,19% (230,18%), alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar - 1,75% (148,07%), pambıq - 1,18% (166,16%), bitki və heyvan mənşəli yağlar - 1,08% (76,65%), tütün və tütün məmulatları - 0,65% (200,09%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar - 0,64% (55,34%), alkoqollu və alkoqolsuz içkilər - 0,22% (267,76%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 5,53% düşür.

İdxalda: maşın və elektrik aparatları,avadanlıqlar, elektrotexniki avadanlıqlar və onların ehtiyat hissələri - 26,98% (2005-ci ilin I rübünün idxalına nisbətən 42,61%), neft qazı və diğər qazaoxşar karbohidrogenlər - 13,39% (158,58%), ərzaq məhsulları - 10,13% (114,28%), qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar - 10,01% (88,33%), nəqliyyat vasitələri və onların hissələri - 8,24% (123,42%), oduncaq və ondan hazırlanan məmulatlar - 1,56% (141,86%), xalq istehlaki malları - 1,38% (81,75%), əczaçılıq məhsulları - 1,00% (147,57%), mebel - 0,68% (65,84%) təşkil edir. Qalan əmtəələrin payına 26,64% düşür.

İxracın strukturunda əsas yer tutan əmtəələrin miqdarı və dəyəri aşağıdakı kimidir:

	Miqdarı	Dəyəri (min ABŞ dol)	2005-ci ilin I rübünə netto çəki. nisb.%-lə
1. Neft (xam)	1218183.4t	497056.6
1.1 Boru kəməri ilə 01.04.2006-ci ilə qədər gedən xam neft
(sayğac göstəricilərinə əsasən)
-şimal boru kəməri ilə	1157371.0t
-Supsa boru kəməri ilə	1728663.1t
1.2) Dəmiryolu nəqliyyatı ilə 01.04.2006-ci ilə qədər yola salınan xam neft (müvəqqəti YĞB)	1644765,0t
2. Neft emal məhsulları	808862.4 t	353882.3
o cümlədən, saziş növləri üzrə:
-sərbəst dönərli valyuta il?	783752.0t	341801,6
-digərləri	25110,5t	12080,7
2.1. 01.04.2006-cı ilə qədər şərti bəyan. ilə yola salın. rəsmi- ləşdirilməmiş neft məhsulları	115732.4t
3. Bitki və heyvan mənşəli yağlar	9052.2t	11187.3	70.9%
4. Spirtli içkilər	1705691.0l	2143.6	135.1%
5. Tütün	1905.1t	1485.7	88.3%
6. Tütün məmulatı	803890.4 mln əd.	5238,8	333.7%
7. Qara metallar	6249.8t	1942.5	20.4%
8 Alüminium	8914.8t	18175.4	122.1%
9 Çay	1554.0t	4447.6	75.7%
10. Pambıq mahlıcı	14440.5t	12235.3	156.9%
11. Elektrik enercisi	471,9mln kvt/s	7614.3

İdxalın strukturunda əsas yer tutan əmtəələrin miqdarı və dəyəri aşağıdakı kimidir:

	Miqdarı	Dəyəri (min ABŞ dol)	2005-ci ilin I rübünə netto çəki. nisb.%-lə
1. Ət və ət məhsulları	3696.0t	2499.3	54.7%
2. Buğda	287521.7t	36911,5	150.3%
3. Un	130.4t	40,8	22.4%
4. Şəkər	13945.1t	2867.3	47.8%
-humanitar yardım	398,8t	352,4
5. Yağ	23776.4t	13025.1	110.9%
-kərə yağı	1722.7t	1866,1
-bitki və heyvan mənş. yağlar	22053.7t	11159.0
-humanitar yardım	18,0t	32,0
6. Çay	2506.9t	4544.2	144.4%
7. Spirt	80208.6L	77.3	24.8%
8. Spirtli içkilər	1980970.0L	2762.3	175.1%
9. Tütün məmulatı	1615556.0mln əd	21339.2	159.2%
10. Qara metallar	56784.1 t	21890.4	99.9%
11. Minik avtomobilləri
-YGB əsasında rəsmiləşdirilmiş	6655 əd.	38789.1	97.5%
-GMO əsasında rəsmiləşdirilmiş	6054əd.	28265.4
12. Neft məhsulları	36020.0t	18793.8
13. Elektrik enercisi	470.4min kvt/s	16060.0
14. Neft qazı və digər qazaoxşar karbohidrogenlər	1278255.1min kub.m	121227,2

Xam neft Dövlət Neft Şirkətinin Xarici İqtisadi Əlaqələr İdarəsi (1188307,6 ton (97,55%)), "Şirvan Oil" birğə məhdud məsuliyyətli müəssisə(29875,8 ton (2,45%)) tərəfindən ixrac edilmişdir.Neft məhsullarının ixracında Dövlət Neft Şirkətinin Xarici İqtisadi Əlaqələr İdarəsi (677524,5 ton (83,76%)), "Azneftyağ" İstehsalat Birliyi (86194,8 ton (10,66%)), "Middle East Petrol Farm FZE" şirkətinin Azərbaycandakı filialı (25107,9 ton (3,10%)), və "Monolit-D" firması (7516,1 ton (0,93%)) üstünlük təşkil edir.
Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri xarici ölkələrə (MDB-dən başqa) 886102,4 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 85,38%) çıxarmışlar, o cümlədən, 854088,8 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 96,39%) və 31508,6 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə diğər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 3,56%) çıxarılmışdır.
Eyni zamanda respublikaya xarici ölkələrdən (MDB-dən başqa) 530172,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 58,55%) gətirilmişdir. Onlardan 301923,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 56,95%), 222287,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə diğər sazişlər hesabına (ixraca nisbətən 41,93 %) gətirilmişdir.
Xarici ölkələr(MDB-dən başqa) üzrə müsbət saldo 355930,4 min ABŞ dolları təşkil edir .

Respublikadan xarici ölkələrə (MDB-dən başqa) əsasən mineral yanacaq, neft və onların emal məhsulları, bitumlu minerallar (ixraca nisbətən 91,60%); alüminium və alüminium məmulatları (2,04%); meyvə (1,42%); polimer materiallar və onlardan hazırlanan məmulatlar (1,29%); qeyri-üzvi kimya məhsulları (0,88%) ixrac edilmişdir.
Xarici ölkələrdən (MDB-dən başqa) həmin müddətdə respublikaya əsasən avadanlıqlar və mexaniki cihazlar (idxala nisbətən 28,21%); elektrik maşınları və avadanlıqları, onların hissələri (11,91%); qara metallardan məmulatlar (10,67%); quru nəqliyyat vasitələri (6,05%); optik, fotoqrafiya, kinematoqrafiya, ölçmə, nəzarət, ən dəqiq tibbi və ya cərrahi cihaz və aparatlar; onların hissələri və ləvazimatları (3,30%) idxal edilmişdir.

Respublikanın rezident və qeyri-rezidentləri MDB ölkələrinə 151693,8 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi ixraca nisbətən 14,62%) çıxarmışlar, o cümlədən, 115796,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyuta ilə (ixraca nisbətən 76,34%), 31235,4 min ABŞ dolları dəyərində diğər sazişlərlə (ixraca nisbətən 20,59%), 4652,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (ixraca nisbətən 3,07%) çıxarılmışdır.
Eyni zamanda respublikaya MDB ölkələrindən 375308,7 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə (ümumi idxala nisbətən 41,45%) gətirilmişdir. Onlardan 299159,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə sərbəst dönərli valyutaya (idxala nisbətən 79,71%), 38838,4 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə qapalı valyutaya hesablaşmalar ilə (idxala nisbətən 10,35 %), 35785,0 min ABŞ dolları dəyərində əmtəə diğər sazişlərlə (idxala nisbətən 9,53%) gətirilmişdir.
MDB ölkələri üzrə mənfi saldo 223614,8 min ABŞ dolları təşkil edir .
Respublikadan MDB ölkələrinə əsasən mineral yanacaq, neft və onların emal məhsulları, bitumlu minerallar (ixraca nisbətən 32,68%), qeyri-üzvi kimya məhsulları (23,02%); heyvan və ya bitki mənşəli piylər və yağlar (7,18%); pambıq (6,40%); meyvə (6,27%) ixrac edilmişdir.
MDB ölkələrindən respublikaya təhlil olunan müddət ərzində mineral yanacaq, qaz-neft emal məhsulları, bitumlu minerallar (idxala nisbətən 38,98%); dənli bitkilər (10,19%); quru nəqliyyat vasitələri (8,45%); avadanlıqlar və mexaniki cihazlar (5,56%); duz; kükürd; torpaq və daş, suvaq materialı, əhəng və sement (4,86%) idxal edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının ixrac və idxalında xüsusi çəkisi böyük olan ölkələrdən aşağıdakıları göstərmək olar.

İxracda:			İdxalda:
Ölkənin adı	min Abş dolları	ümumi ixraca nisb.%-lə	Ölkənin adı	min ABŞ dolları	ümumi idxala nisb.%-lə
Rum?niya	79430,98	7,65	Rusiya	229464.99	25.34
Tailand	34784.85	3.35	Böyük Britaniya	77184.72	8.52
Rusiya	52130,50	5,02	Türkiyə	60379.09	6.67
Tacikistan	34752,93	3,35	Italiya	29790.07	3.29
İtaliya	445633,06	42,94	Almaniya	62264.79	6.88
İsrail	95398,35	9,19	Türkmənistan	48005.54	5.30
Gürcüstan	46565,23	4,49	Finlandiya	23703.01	2.62
Türkiyə	51153,41	4,93	Ukrayna	45113.45	4.98
Əfqanistan	17744.48	1.71	Çin	40784.22	4.50
İran	69791,36	6,72	ABŞ	35273.47	3.90

Yuxarıda göstərilən bütün göstəricilər cari valyuta məzənnəsi əsasında hesablanmışdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, hesabat dövründə xarici ticarətlə 4704 hüquqi və fiziki şəxs məşğul olmuşdur. Bunlardan 2133-ü hüquqi, 2571-i isə fiziki şəxslərdir. İxrac əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 926625,8 min ABŞ dolları (89,29%), özəl sektorun 104963,3 min ABŞ dolları (10,11%), fiziki şəxslərin payı isə 6207,1 min ABŞ dolları (0,60%) olmuşdur. İdxal əməliyyatlarında dövlət sektorunun payı 268127,2 min ABŞ dolları (29,61%), özəl sektorun payı 575777,4 min ABŞ dolları (63,59%), fiziki şəxslərin payı isə 61576,0 min ABŞ dolları (6,80%) olmuşdur.

DGK Statistika və İnformasiya Texnologiyaları Baş İdarəsi